Chcesz wesprzeć swoje Dziecko w relacjach z rówieśnikami? Widzisz, że bardzo chce być częścią grupy, ale impulsywność, silne emocje albo trudność z zatrzymaniem się w odpowiednim momencie komplikują jego kontakty z innymi? W TUSosferze prowadzimy zajęcia TUS dla Dzieci z diagnozą ADHD, uwzględniając to, że trudności społeczne nie zawsze wynikają z braku wiedzy o tym, jak należy się zachować. Dziecko z ADHD często zna zasady, ale może mieć trudność z wykorzystaniem ich dokładnie wtedy, kiedy emocje są silne, trzeba poczekać, zaakceptować odmowę, przegrać albo zareagować inaczej niż podpowiada pierwszy impuls. Dlatego podczas zajęć pracujemy nie tylko nad samymi umiejętnościami społecznymi, ale również nad zatrzymywaniem reakcji, regulacją emocji, zauważaniem wpływu swojego zachowania na innych i szukaniem sposobów na powrót do relacji po trudnej sytuacji. Podczas konsultacji wstępnej sprawdzamy, czy trening umiejętności społecznych będzie odpowiednią formą wsparcia dla Twojego Dziecka, czy lepiej rozpocząć od innej ścieżki, na przykład terapii indywidualnej lub warsztatów dla Rodziców.
ADHD może wpływać na funkcjonowanie Dziecka w grupie na wiele sposobów. Trudność może pojawiać się nie dlatego, że Dziecko nie chce współpracować albo nie zna zasad, ale dlatego, że w konkretnym momencie trudno mu zahamować reakcję, poczekać, utrzymać uwagę na rozmowie czy poradzić sobie z szybko narastającą frustracją.
Czasem Dziecko bardzo chce mieć przyjaciół i być lubiane, a jednocześnie reaguje tak szybko lub intensywnie, że inni wycofują się z kontaktu. Innym razem często słyszy uwagi: „nie przerywaj”, „poczekaj”, „uspokój się”, „przestań się złościć”, ale samo nie wie jeszcze, co zrobić zamiast tego.
– często przerywa innym lub odpowiada, zanim druga osoba skończy mówić,
– ma trudność z czekaniem na swoją kolej podczas rozmowy, gry lub zabawy,
– gwałtownie włącza się do zabawy albo próbuje przejąć jej przebieg,
– szybko się frustruje, gdy coś nie idzie po jego myśli,
– bardzo intensywnie reaguje na przegraną, odmowę, krytykę lub poczucie niesprawiedliwości,
– pod wpływem emocji mówi lub robi rzeczy, których później żałuje,
– łatwo wchodzi w konflikt, a po jego zakończeniu trudno mu naprawić relację,
– ma trudność z zauważeniem, kiedy inni zaczynają być zmęczeni jego zachowaniem albo chcą zmienić temat czy sposób zabawy,
– podczas rozmowy szybko traci uwagę, odpływa myślami albo zaczyna zajmować się czymś innym,
– ma wiele pomysłów i dużo energii, ale trudno mu dopasować tempo działania do grupy,
– po nieporozumieniu szybko dochodzi do wniosku, że „nikt go nie lubi” albo że inni zrobili coś przeciwko niemu,
– potrzebuje wsparcia w zatrzymaniu się między emocją a działaniem.
Przed rozpoczęciem zajęć – podczas konsultacji wstępnej dla Rodziców – rozmawiamy o funkcjonowaniu Dziecka, jego doświadczeniach w relacjach i sytuacjach, które najczęściej prowadzą do konfliktów lub przeciążenia. Sprawdzamy również, czy konkretna grupa będzie dla niego odpowiednim miejscem do pracy.
W przypadku ADHD samo powiedzenie Dziecku: „następnym razem poczekaj”, „nie przerywaj” albo „zastanów się, zanim coś zrobisz” zazwyczaj nie wystarcza.
Dziecko może doskonale wiedzieć, co powinno zrobić, a mimo to mieć trudność z zastosowaniem tej wiedzy w sytuacji, w której szybko rośnie pobudzenie, pojawia się ekscytacja, złość albo silna potrzeba natychmiastowego działania.
Dlatego na zajęciach nie ograniczamy się do rozmowy o zasadach społecznych. Tworzymy sytuacje, w których Dziecko może ćwiczyć konkretne zachowania w praktyce: zatrzymanie się, poczekanie, sprawdzenie, co dzieje się z drugą osobą, zmianę planu, poradzenie sobie z przegraną czy powrót do kontaktu po konflikcie.
Zajęcia opieramy na autorskiej metodzie oraz ponad 7-letnim doświadczeniu klinicznym naszego zespołu Specjalistów, którzy na co dzień pracują terapeutycznie i diagnostycznie z Dziećmi i Młodzieżą.
W pracy z Dziećmi z ADHD szczególnie ważne są dla nas aktywna forma zajęć, zmienność ćwiczeń, jasne zasady i możliwość uczenia się poprzez doświadczenie. Nie oczekujemy, że skuteczny trening społeczny będzie polegał przede wszystkim na długim siedzeniu przy stole i rozmawianiu o tym, jak „powinno się zachowywać”.
Podczas pracy grupowej ćwiczymy między innymi:
– zatrzymywanie się przed impulsywną reakcją,
– czekanie na swoją kolej bez wycofywania się z kontaktu,
– słuchanie drugiej osoby i utrzymywanie uwagi na rozmowie,
– sprawdzanie, czy druga osoba nadal chce uczestniczyć w zabawie lub rozmowie,
– dołączanie do grupy bez przejmowania kontroli nad całą sytuacją,
– radzenie sobie z przegraną i frustracją,
– reagowanie na „nie”, odmowę i zmianę planu,
– rozpoznawanie pierwszych sygnałów narastającej złości lub pobudzenia,
– komunikowanie emocji bez krzyku, obrażania czy gwałtownego działania,
– rozwiązywanie konfliktów,
– przyjmowanie perspektywy drugiej osoby,
– wyjaśnianie nieporozumień i naprawianie relacji,
– proszenie o przerwę lub pomoc, zanim napięcie stanie się zbyt duże,
– wracanie do kontaktu po trudnej sytuacji.
Nie chodzi o to, aby Dziecko było mniej energiczne, mniej spontaniczne albo „grzeczniejsze”. Celem jest zwiększanie jego możliwości wyboru: żeby nie zawsze musiało reagować zgodnie z pierwszym impulsem i mogło coraz częściej wykorzystać sposób działania, który pomaga mu zadbać o siebie i relację.
Dzieci z ADHD mogą mieć dużą potrzebę kontaktu z rówieśnikami i jednocześnie doświadczać wielu trudnych sytuacji społecznych.
W relacjach wszystko dzieje się szybko. Trzeba jednocześnie słuchać, obserwować reakcje innych, pamiętać zasady zabawy, hamować własne pomysły, poczekać na swoją kolej i dostosowywać zachowanie do tego, co właśnie wydarzyło się w grupie.
To właśnie te momenty mogą być szczególnie wymagające dla Dziecka z ADHD.
Impulsywna reakcja może pojawić się zanim Dziecko zdąży pomyśleć o konsekwencjach. Emocja może bardzo szybko osiągnąć dużą intensywność. Ekscytacja może sprawić, że Dziecko zacznie mówić coraz głośniej, przerywać albo narzucać własny pomysł. Trudność z utrzymaniem uwagi może z kolei zostać przez rówieśników odebrana jako brak zainteresowania.
Z czasem Dziecko może zacząć doświadczać częstych konfliktów, krytyki lub odrzucenia, mimo że bardzo zależy mu na relacjach.
Dlatego na TUS ważne jest dla nas nie tylko ćwiczenie tego, co zrobić inaczej, ale również pomaganie Dziecku zrozumieć, co dzieje się z nim tuż przed trudną reakcją.
Co może wspierać trening umiejętności społecznych dla dzieci z ADHD?
TUS daje możliwość ćwiczenia relacji dokładnie tam, gdzie się one wydarzą – w kontakcie z innymi Dziećmi.
Zamiast wyłącznie omawiać hipotetyczne sytuacje, możemy pracować na tym, co dzieje się podczas wspólnej gry, rozmowy czy zadania. Gdy pojawi się frustracja, przerywanie, konflikt albo trudność z czekaniem, sytuacja może stać się materiałem do nauki.
Dobór grupy ma znaczenie dla efektywności pracy. W przypadku ADHD ważne jest między innymi tempo i profil funkcjonowania Dziecka i to, jak obecnie radzi sobie w grupie rówieśniczej.
– Zaczynamy od pierwszego kontaktu i zebrania podstawowych informacji.
– Rozmawiamy o potrzebach Dziecka i sytuacjach, które są dla niego szczególnie trudne.
– Pytamy między innymi o relacje z rówieśnikami, konflikty, funkcjonowanie w Szkole oraz dotychczasowe formy wsparcia.
– Sprawdzamy dopasowanie do aktualnych grup. Możesz również zobaczyć nasze grupy TUS.
– Ustalamy dalsze kroki i organizację udziału.
Jeżeli grupa TUS nie jest najlepszym rozwiązaniem na dany moment, omawiamy inną formę wsparcia, na przykład terapię indywidualną lub konsultacje dla rodziców i nauczycieli.
TUS może być dobrym wyborem, gdy trudności Dziecka pojawiają się przede wszystkim w relacjach z rówieśnikami i zależy nam na ćwiczeniu konkretnych sytuacji społecznych w grupie.
Może dotyczyć to między innymi impulsywności w kontakcie z innymi, konfliktów, trudności z czekaniem na swoją kolej, przegrywaniem, przyjmowaniem odmowy czy regulacją emocji podczas wspólnej zabawy.
Terapia indywidualna może być lepszym rozwiązaniem, gdy Dziecko potrzebuje bardziej pogłębionej pracy nad emocjami, samooceną, silnym lękiem, częstymi kryzysami albo trudnymi doświadczeniami. Zobacz: terapia indywidualna dzieci i młodzieży.
Jeżeli obserwujesz trudności z uwagą, impulsywnością, nadruchliwością, organizacją działania lub regulacją emocji, ale Dziecko nie ma jeszcze rozpoznania, jednym z możliwych kolejnych kroków może być diagnoza ADHD.
TUS nie jest terapią ADHD jako takiego i nie zastępuje innych form leczenia czy wsparcia zaleconych Dziecku. Może natomiast być jednym z elementów pomocy, gdy ADHD wpływa na relacje i funkcjonowanie w grupie.
Nie sama diagnoza decyduje o kwalifikacji do zajęć. Przed rozpoczęciem pracy rozmawiamy o potrzebach Dziecka, jego funkcjonowaniu w grupie oraz obszarach, które wymagają wsparcia.
Sprawdzamy przede wszystkim, czy praca grupowa będzie na ten moment odpowiednią formą pomocy.
W pracy z Dziećmi z ADHD szczególnie dużo uwagi poświęcamy nie tylko temu, co zrobić w konkretnej sytuacji społecznej, ale również temu, jak zdążyć wykorzystać tę umiejętność przed impulsywną reakcją.
Ćwiczymy między innymi zatrzymywanie się, czekanie, regulowanie pobudzenia, radzenie sobie z frustracją, przegraną i odmową oraz odbudowywanie relacji po konflikcie.
Forma zajęć uwzględnia również potrzebę ruchu, zmienność uwagi i uczenie się poprzez działanie.
To częsta trudność w ADHD. Samo posiadanie wiedzy o zasadach nie oznacza jeszcze, że Dziecko będzie w stanie wykorzystać ją w momencie silnych emocji, ekscytacji czy frustracji.
Dlatego podczas zajęć ćwiczymy konkretne sytuacje wielokrotnie, w praktyce. Celem jest stopniowe skracanie dystansu pomiędzy „wiem, co mógłbym zrobić” a „potrafię zrobić to wtedy, kiedy naprawdę tego potrzebuję”.
Podczas zajęć możemy pracować nad impulsywnością w sytuacjach społecznych: przerywaniem, gwałtownym włączaniem się do zabawy, reagowaniem w złości czy podejmowaniem działania bez sprawdzenia reakcji innych.
Dziecko uczy się zauważać moment poprzedzający reakcję i ćwiczy konkretne sposoby tworzenia choćby krótkiej przestrzeni między impulsem a działaniem.
Tak, ponieważ trudność z regulacją emocji często wpływa bezpośrednio na relacje z innymi.
Pracujemy między innymi nad rozpoznawaniem narastającego pobudzenia, nazywaniem emocji, zauważaniem sygnałów z ciała, korzystaniem z przerwy oraz szukaniem sposobów reagowania, które nie eskalują konfliktu.
Nie. Zajęcia dla Dzieci z ADHD powinny uwzględniać potrzebę ruchu i aktywną formę uczenia się. Ruch sam w sobie nie jest problemem, który trzeba wyeliminować. Ważniejsze jest uczenie się, jak korzystać ze swojej energii w sposób, który pozwala nadal uczestniczyć w grupie i respektować potrzeby innych osób.
Konflikty mogą być jednym z ważnych obszarów pracy. Ćwiczymy zauważanie, co doprowadziło do konfliktu, zatrzymywanie eskalacji, komunikowanie swojej perspektywy, słuchanie drugiej strony oraz naprawianie relacji po trudnej sytuacji.
Nie chodzi o to, aby Dziecko nigdy się nie złościło ani nigdy nie wchodziło w konflikt, ale żeby miało więcej narzędzi do radzenia sobie z takimi sytuacjami.
Nie. TUS koncentruje się przede wszystkim na funkcjonowaniu społecznym i relacjach w grupie. W zależności od potrzeb Dziecka może być jednym z elementów szerszego wsparcia obejmującego na przykład psychoedukację, terapię indywidualną, pracę z Rodzicami, wsparcie Szkoły lub leczenie prowadzone przez lekarza.
Tempo zmian jest indywidualne. Szczególnie w ADHD ważne jest nie tylko to, czy Dziecko potrafi wykonać daną umiejętność podczas zajęć, ale czy z czasem zaczyna korzystać z niej również w Szkole, domu i spontanicznych kontaktach z rówieśnikami.
Nie obiecujemy szybkich efektów. Zależy nam na stopniowym budowaniu umiejętności, które Dziecko będzie mogło wykorzystywać również poza gabinetem.
